Grandchildren Deprived of Inheritance: Orphans Under the Shadow of Sharia

Ketidakadilan Pertama:

Jika seorang bapa meninggal dunia semasa hayat bapanya (datuk), anak-anaknya (iaitu cucu-cucu) tidak akan menerima apa-apa apabila datuk mereka meninggal dunia.

Sama juga, jika seorang anak perempuan meninggal dunia sebelum bapanya (datuk sebelah ibu), anak-anaknya juga dinafikan daripada harta pusaka datuk tersebut.

• Sumber:  Laman web fatwa terbesar IslamQ&A

Sehingga hari ini, umat Islam masih belum dapat menjustifikasikan undang-undang Syariah yang tidak munasabah ini.

Persoalan timbul, adakah hubungan seorang anak dengan datuknya terputus apabila bapanya meninggal dunia? Tidak, sama sekali tidak. Walaupun anak-anak itu telah dewasa, mereka berkewajipan untuk menjaga datuk mereka yang telah tua, dengan memberikan sokongan kewangan dan fizikal. Namun, di sebalik menunaikan tanggungjawab ini, mereka tidak menerima apa-apa daripada harta pusaka datuk mereka. Islam sememangnya pelik.

Ketidakadilan Kedua:

Kekejaman undang-undang yang tidak munasabah ini tidak berhenti setakat menafikan cucu daripada harta pusaka datuk mereka. Ia melangkaui perkara itu dan anak-anak yatim juga mungkin dinafikan bahagian daripada harta pusaka bapa mereka sendiri, yang sebaliknya diserahkan kepada saudara lelaki bapa (bapa saudara/pangkat pakcik).

Sebagai contoh, satu soalan telah diajukan kepada seorang Mufti (Pakistan):

Ringkasan Soalan:
Abang saya telah meninggal dunia semasa hayat bapa saya. Beliau mempunyai dua orang anak yang kini menuntut bahagian mereka daripada harta pusaka datuk mereka. Patutkah saya memberikan sebarang bahagian daripada harta pusaka tersebut kepada mereka (anak-anak saudara saya)?
Jawapan daripada Mufti:
Menurut Syariah Islam, anda tidak sepatutnya memberikan sebarang bahagian harta pusaka datuk kepada kedua-dua anak ini. Malah, apabila bapa kanak-anak tersebut meninggal dunia, datuk berhak mendapat sebahagian daripada harta pusaka anak lelakinya yang telah meninggal dunia itu. Selepas kematian datuk, sebagai anak yang masih hidup, anda menjadi pemilik sah harta pusaka tersebut. Oleh itu, daripada memberikan sebarang harta pusaka kepada anak-anak tersebut, anda sepatutnya menuntut agar mereka menyerahkan bahagian datuk daripada harta peninggalan bapa mereka kepada anda.

Oleh itu, anak-anak yatim bukan sahaja dinafikan harta pusaka datuk mereka, malah turut kehilangan sebahagian daripada harta peninggalan bapa mereka sendiri. Ini adalah kemuncak ketidakrasionalan dan ketidakadilan, yang dipertahankan atas nama agama. 

Ketidakrasionalan lanjut bagi undang-undang ini:

• Jika datuk tidak mempunyai saudara terdekat yang masih hidup (contohnya, anak lelaki yang masih hidup), harta pusaka akan diserahkan kepada saudara lelaki yang jauh (sepupu pertama, kedua, atau ketiga ... atau kepada anak-anak sepupu tersebut), namun cucu yang sebenar tetap tidak menerima apa-apa.

• Jika datuk hanya mempunyai seorang anak perempuan yang masih hidup, beliau menerima separuh daripada harta pusaka, dan baki separuh lagi diserahkan kepada saudara lelaki yang jauh, manakala cucu-cucu sekali lagi tidak menerima apa-apa.

• Jika hanya nenek (isteri datuk) yang masih hidup, beliau menerima 1/4, dan baki 3/4 lagi diserahkan kepada saudara lelaki yang jauh, manakala cucu-cucu sekali lagi mendapat tiada apa-apa.

Namun selepas itu umat Islam mendakwa bahawa Islam adalah rahmat bagi anak-anak yatim.

Nota: 

Terdapat banyak kalkulator waris harta pusaka Islam dalam talian yang sedia ada. Sebagai contoh:

• Kalkulator 1 (Kalkulator waris harta pusaka Islam yang ringkas).
• Kalkulator 2 (Kalkulator waris harta pusaka Islam yang terperinci)

Sila gunakan mana-mana kalkulator dalam talian untuk mengesahkan contoh-contoh yang dinyatakan di atas. 

Hujah Apologetik: Datuk boleh memberikan bahagian kepada cucu dengan membuat WASIAT

Para apologis Islam mengemukakan alasan berikut:

Islam memerintahkan layanan yang baik terhadap anak yatim; oleh itu, di bawah “Wasiyyat-e-Wajibah” (Wasiat Wajib), cucu diberikan bahagian daripada harta pusaka datuk. Pewarisan terus kepada cucu tidak diberikan dalam Islam bagi mengelakkan pertikaian dalam kalangan waris.

Tanggapan Kami:

Undang-undang ini adalah sepenuhnya bertentangan dengan akal, dan mana-mana umat Islam yang berfikiran waras dapat melihat bahawa ia gagal memenuhi piawaian keadilan yang paling asas sekalipun.

Disebabkan oleh undang-undang yang tidak munasabah dan tidak berperikemanusiaan ini, beberapa buah negara Islam (seperti Mesir dan Pakistan) hari ini telah memperkenalkan undang-undang “Wasiyyat-e-Wajibah”, yang mana cucu-cucu berhak mewarisi bahagian yang sama seperti yang sepatutnya diterima oleh ibu bapa mereka.

Walau bagaimanapun, ini bukan Syariah; ini adalah pindaan negara yang dikenakan oleh manusia, yang disebut sebagai bidaah (bid’ah).

Persoalannya ialah:

• Jika pindaan itu berperikemanusiaan, mengapakah Syariah yang asal tidak berperikemanusiaan?

• Jika pindaan itu adil, mengapakah Syariah berasaskan ketidakadilan?

• Adakah undang-undang tuhan memerlukan manusia untuk memperbetulkannya kemudian demi mencapai keadilan?

Membuat alasan sedemikian untuk mempertahankan Ketetapan Islam yang tidak logik ini adalah lebih buruk daripada ketidakadilan itu sendiri.

Kedua: Hanya 1/3 harta pusaka boleh diberikan melalui WASIAT

Menurut undang-undang Islam, wasiat (wasiyyah) adalah terhad kepada satu pertiga sahaja daripada harta pusaka, malah itu pun hanya sah sekiranya waris-waris lain tidak membantah.

Ini bermakna jika seorang datuk berhasrat untuk bertindak adil semasa hayatnya dan meninggalkan wasiat yang memberikan bahagian yang sama kepada cucunya bagi menggantikan bapa mereka yang telah meninggal dunia, Syariah itu sendiri melarang beliau daripada berbuat demikian. Dengan kata lain, disebabkan “undang-undang tuhan”, datuk tersebut dilucutkan kebebasannya untuk memastikan keadilan.

Andaikan seorang lelaki hanya mempunyai seorang anak lelaki, dan anak lelaki itu meninggal dunia sebelum bapanya. Dalam kes ini, cucu-cucu hanya boleh mewarisi sehingga satu pertiga daripada harta pusaka, dan itu pun hanya melalui wasiat. Baki dua pertiga selebihnya semestinya diserahkan kepada saudara lelaki yang jauh, seperti sepupu pertama, sepupu kedua, sepupu ketiga, atau anak-anak lelaki mereka. Walaupun sepupu-sepupu tersebut telah meninggal dunia, anak-anak lelaki mereka masih boleh mewarisi, tetapi anak-anak kepada anak lelaki yang telah meninggal dunia langsung tidak boleh mewarisi. Alangkah pelik dan tidak munasabahnya prinsip ini, namun umat Islam tetap mempertahankannya dengan mendakwa ia datang daripada Tuhan Yang Maha Bijaksana lagi Maha Mengetahui.

Ketidakadilan ini menjadi lebih jelas dalam senario lain, di mana jika seorang lelaki mempunyai seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan, dan anak lelakinya meninggal dunia sebelum beliau, maka apabila bapa tersebut meninggal dunia, anak perempuannya akan menerima separuh daripada harta pusaka. Namun, anak-anak kepada anak lelakinya paling banyak hanya boleh menerima sehingga satu pertiga jika wasiat dibuat untuk mereka, manakala bakinya tetap diserahkan kepada sepupu jauh atau anak-anak lelaki mereka. Adakah ini keadilan, apabila cucu kandung kepada lelaki yang meninggal dunia itu dibiarkan dengan tangan kosong, sedangkan anak-anak kepada sepupu jauh pula mewarisi harta tersebut?

Percanggahan ini sendiri adalah bukti paling kukuh bahawa sistem waris harta pusaka Islam ialah produk buatan manusia, bukannya kebijaksanaan ilahi. Dan hari ini, apabila beberapa negara Islam moden cuba memperbaiki kelemahan ini melalui pengenalan wasiyyah wajibah (wasiat wajib), ia sebenarnya adalah satu pengakuan terbuka bahawa undang-undang asal adalah cacat, dan pengalaman manusia telah menolaknya.

Ketiga: Alasan Lemah “Mengelakkan Pertikaian”

Golongan Islamis mendakwa bahawa Allah tidak memberikan hak pewarisan kepada cucu kerana undang-undang sedemikian boleh menimbulkan pertikaian dalam kalangan waris. Ini tidak lebih daripada sekadar alasan yang tempang. Malah Islam sendiri tidak pernah memberikan alasan ini. Ia adalah rekaan moden para apologis hari ini yang terpaksa mencipta pembenaran yang lemah.

Jika pertikaian benar-benar menjadi punca, maka Islam juga sepatutnya menafikan hak waris anak perempuan, kerana pertikaian juga sering timbul apabila melibatkan bahagian anak perempuan. Mengapakah risiko konflik diabaikan dalam kes anak perempuan tetapi diperbesar-besarkan dalam kes cucu?

Tambahan pula, jika menurut para apologis ini, undang-undang “wasiat wajib” yang baharu dicipta di sesetengah negara Islam boleh mengelakkan pertikaian, maka mengapakah pertikaian akan timbul sekiranya Allah sendiri yang memberikan bahagian secara terus kepada cucu?

Dan adakah pertikaian tidak boleh timbul walaupun dengan wasiat satu pertiga tersebut? Biarlah mereka membawa bukti bahawa tiada perselisihan faham yang pernah berlaku dalam kes sedemikian. Atas dasar apa mereka boleh mendakwa bahawa jika Allah memberikan hak secara terus kepada cucu, perkara itu akan menimbulkan konflik, tetapi sistem wasiat sedia ada entah bagaimana adalah lebih “bijak” dan dapat mengelakkan konflik?

Lebih buruk lagi, di bawah apa yang dipanggil sebagai wasiat wajib, dua pertiga daripada harta pusaka tetap diserahkan kepada sepupu jauh atau anak lelaki mereka, manakala waris yang paling rapat, iaitu cucu-cucu, tetap dinafikan hak mereka. Bagaimanakah wasiat sebegini tidak akan menimbulkan konflik dan boleh dipertahankan sebagai keadilan atau kebijaksanaan ilahi?

Alasan untuk menyembunyikan dosa selalunya lebih buruk daripada dosa itu sendiri.

Butiran

Terakhir Dikemas Kini: 28 September 2025

Next article: Mother's Milk Banks for Infants closed in Islamic countries Seterusnya