Exmuslim Guide to Living in the Closet and Coming Out

Ditulis ku: fathandreason

Wilujeng tepang. Dumasar kana panyuhunkeun, sim kuring dipiharep tiasa ngarobah koméntar anu kantos didamel janten hiji tulisan, supados tiasa janten sumber rujukan kanggo langkung seueur jalmi. Tulisan ieu mangrupikeun kumpulan bongbolongan anu parantos sim kuring dugikeun ngeunaan kumaha cara ngajalankeun kahirupan salaku saurang exmuslim anu masih nyumputkeun diri (closeted) sareng kumaha anjeun bakal mukakeun diri (come out) di masa payun. Ieu sabagéan ageung dumasar kana pangalaman pribadi sim kuring, nanging ogé tina naon anu parantos katingal ku sim kuring ti jalmi-jalmi sanés di subreddit ieu.

Bubuka

Janten, anjeun parantos ninggalkeun Islam. Anjeun parantos neuleuman rupa-rupa arguméntasi, apolégétika, sareng sanés-sanésna, dugi ka anjeun nyandak kacindekan yén anjeun parantos henteu percanten deui kana Islam. Sareng anjeun ogé tiasa janten parantos mendakan sawangan filosofis sanés ngeunaan kahirupan anu tiasa diagem ku anjeun.

Nanging kumaha salajengna? Anjeun panginten parantos ninggalkeun Islam, nanging naha anjeun parantos ninggalkeun dunya Muslim? Salah sahiji salah paham anu paling sering kajantenan di kalangan jalmi luar nyaéta yén ku sabab para exmuslim parantos sanés Muslim, maranéhna henteu deui hirup di dunya Muslim. Hal ieu kalintang naifna—dina kanyataanana, seueur exmuslim anu masih nyumputkeun idéntitasna (closeted) jalaran yuswa anu masih anom sareng gumantungna kauangan ka kulawarga, sarta/atawa hirup di nagara atanapi masarakat Islamis anu nerapkeun ajén-inajén Islam. Kusabab ajrih ku stigma sosial atanapi malah tindak kekerasan, para exmuslim kedah nyanghareupan kahirupan anu disumputkeun sanajan saatos ninggalkeun Islam. Janten, kumaha anjeun nyanghareupan hal ieu?

Tujuan

Waktos anu pangsaéna kanggo mukakeun diri (come out) ka kulawarga nyaéta di bumi anjeun nyalira, dina sela-sela tuang wengi anu dibayar ku anjeun nyalira, sarta disarengan ku jalmi-jalmi anu ngarojong anjeun. Hal éta meryogikeun kalintang seueur persiapan, anu hartosna ngalakukeun naon waé anu tiasa dilakukeun kanggo ngajalankeun kahirupan kalayan sabisa-bisa bari naratas jalan nuju kamandirian.

Ieu dasarna hartosna yén seueur hal anu ngabantosan anjeun kaluar tina panyumputan (closet) bakal gumantung pisan kana sakumaha saé persiapan anjeun, janten anjeun kedah tiasa ngamangpaatkeun kahirupan salami nyumputkeun idéntitas ieu kalayan saé-saéna. Anjeun panginten moal tiasa nyegah badai kasusah anu bakal dongkap, nanging sahenteuna anjeun tiasa nyiapkeun diri kanggo nyanghareupanana. Ieu sababaraha bongbolongan kanggo ngahontal tujuan éta (henteu dumasar urutan tinentu):

1) Ulah hare-hare dina kahirupan jalaran kurangna kaparigelan nyandak kaputusan.

Panginten salah sahiji kalepatan pang ageungna anu kantos dilakukeun ku sim kuring nyaéta henteu sadar langkung énggal yén sim kuring téh saurang exmuslim. Hasilna, sim kuring ampir henteu ngagaduhan waktos kanggo nyiapkeun diri nalika hal anu teu tiasa dihindari éta kajantenan sareng sim kuring kapaksa kedah mukakeun diri. Sim kuring nyéépkeun seueur waktos kahirupan bari luntang-lantung henteu puguh tujuan, nyobian ngahijikeun hal-hal anu saleresna teu tiasa dihijikeun, sarta nyobian janten saurang Muslim nalika sim kuring terang yén ajén-inajén diri sim kuring henteu saluyu sareng ajén-inajén kasebat. Sim kuring henteu patos terang ngeunaan konsép exmuslim harita, nanging saupami sim kuring langkung pinter, sim kuring tangtos parantos tiasa terang ti kapungkur. Ayeuna sim kuring sok nyarios ka jalmi-jalmi anu aya dina kaayaan anu sami yén teu sawios-wios nyandak waktos, nanging ulah lami teuing. Satengah-satengah dina ngajalankeun dua budaya anu bénten pisan ukur bakal ngajantenkeun anjeun éléh dina duanana.

Kitu ogé, sanaos ngarencanakeun kamandirian tiasa janten hal anu pikasieuneun, ulah antepkeun kasieun éta ngajantenkeun anjeun cicing teu boga peta. Ieu di handap mangrupikeun petikan tina tulisan ieu ngeunaan cara nyandak kaputusan:

Panalungtikan ti taun 1990-an anu dipingpin ku psikolog asal AS, Thomas Gilovich, nyayogikeun bukti salajengna ngeunaan naha ngulur-ngulur kaputusan anu sesah téh mangrupikeun tindakan anu pondok sawangan. Gilovich sareng timna nunjukkeun yén sanaos dina jangka pondok, jalmi langkung ngarasa hanjakal tina 'kasalahan komisi' (nyandak tindakan anu ngarah kana hasil anu nguciwakeun), dina jangka panjang saleresna 'kasalahan omisi' anu ngabalukarkeun langkung seueur kahanjakalan—nyaéta, hasil anu nguciwakeun anu timbul jalaran henteu nyandak tindakan.

Nalika nyandak waktos kanggo ngadamel kaputusan sareng rarancang, ulah ngarémehkeun sakumaha éféktifna ngadamel peta pilihan anjeun dina spreadsheet excel. Nalika sim kuring kedah mutuskeun naha kedah mukakeun diri atanapi henteu, sim kuring saleresna ngadamel spreadsheet anu daptarkeun pilihan-pilihan sim kuring, naon hasilna, sareng naon dampakna. Ku cara nuliskeunana sacara nyata supados tiasa ditingal, hal éta leres-leres ngajantenkeun sagalana langkung écés. Urang nyéépkeun seueur waktos ku cara nahan sagala hal dina sirah urang, anu maksa urang kedah ngitung deui sadayana ti mimiti unggal waktos urang mikiran deui hal éta. Nanging, beuki seueur hal anu dipetakeun sacara tinulis, beuki kirang hal anu kedah diitung deui, sarta anjeun tiasa langkung fokus kana évaluasi sareng rarancang salajengna.

2) Atikan, karir, sareng kauangan.

Atikan atanapi karir anjeun ampir salawasna janten tikét pangsaéna kanggo kaluar tina kaayaan toksik anjeun, sarta mangrupikeun hiji hal anu kedah paling diprioritaskeun. Upami anjeun masih anom, lakukeun naon waé anu tiasa mastikeun yén anjeun tiasa neraskeun atikan anu tebih ti bumi. Sanaos éta hartosna anjeun kedah nyéépkeun sadaya waktos di perpustakaan lokal. Upami anjeun gaduh kacundegan yén sepuh anjeun bakal nolak upami anjeun kuliah di luar kota, boga tujuan pikeun ditarima di universitas anu paling bergengsi supados sepuh anjeun bakal katingal kirang saé upami nampikna. Cara panggancangna sareng paling éféktif kanggo ngahontal kamandirian jangka panjang nyaéta ngalangkungan atikan/karir anu saé.

3) Ulah nembongkeun sikep henteu religius nalika masih nyumputkeun idéntitas.

Hal ieu kalintang pentingna kanggo para exmuslim anu masih anom kusabab maranéhna sering nembongkeun isyarat ka sepuhna ku cara anu moal tiasa dipikaharti ku dirina nyalira dugi ka maranéhna ninggal nyalira nalika parantos déwasa. Cobi satekah polah kanggo nyumponan kawajiban ageman anu diarepkeun ku kulawarga anjeun. Beuki sering anjeun léléda, beuki ketat maranéhna bakal ngawas anjeun, sarta bakal beuki sesah kanggo ngalakukeun hal-hal anu kedah dilakukeun sacara buni (discreetly) nalika waktosna dongkap.

Hanjakalna kanggo barudak istri, ieu biasana hartosna yén ngagem hijab mangrupikeun hiji hal anu kedah dilakukeun sareng henteu disarankeun kanggo dicobi dileupaskeun. (Nanging, perkara ieu sanés mangrupikeun widang kaahlian sim kuring: mangga prioritaskeun bongbolongan ti para wanita exmuslim sapertos ti faithlesshijabi.org)

                                                                                        |

4) Sakapeung anjeun panginten kedah usaha langkung tina biasana.

Upami anjeun ngaraos yén kulawarga anjeun mimiti nyandak kacurigaan ngeunaan parobahan kapercayaan anjeun, maka kamungkinan ageung maranéhna leres-leres tos curiga sarta anjeun kedah malikkeun kacurigaan kasebat.

Salah sahiji cara kanggo ngalakukeun hal éta nyaéta ku mimiti ngagaduhan buku-buku ngeunaan Islam, sareng sanés ngan ukur kanggo pintonan wungkul. Bongbolongan ti sim kuring nyaéta kéngingkeun buku-buku ngeunaan sajarah Islam margi éta mangrupikeun bahan bacaan anu paling henteu ngabosenkeun. Atanapi langkung saé deui, kéngingkeun waé buku salafi apologétis anu tiasa kapendak supados anjeun tiasa ngahibur diri ku ninggal sakumaha anéhna eusina. Atanapi kéngingkeun Qur'an anu ngagaduhan catetan suku sapertos Study Qur'an. Lakukeun naon waé kanggo ngirangan kacurigaan maranéhna.

Buku naon anu anjeun kéngingkeun gumantung kana pesen naon anu hoyong ditepikeun ku anjeun ka sepuh. Upami anjeun hoyong nembongkeun isyarat kasebat, maka kedah mangrupikeun buku citak (buku kertas) sarta sanés e-book. Hiji hal anu tiasa diteundeun sacara laluasa di kamar anjeun sarta anjeun terang yén maranéhna bakal ninggal. Hal éta hartosna anjeun diwatesan ku naon anu tiasa dicandak ti perpustakaan lokal atanapi Masjid. Oge gumantung kana naon anu janten minat anjeun jalaran anjeun leres-leres kedah maca sarta nembongkeun yén anjeun parantos diajar tina buku kasebat upami hoyong ngirimkeun isyarat anu pangsaéna. Upami anjeun hoyong maca leres-leres naon anu ditulis ku umat Muslim ngeunaan sajarah Islam, anjeun tiasa mariksa karya sapertos The Sealed Nectar atanapi karya ku al-Sallabi. Upami anjeun hoyong anu langkung akademis, nanging sanés hal anu tiasa nimbulkeun kacurigaan, mangga pariksa karya pers universitas sapertos ieu, ieu, ieu atanapi ieu. Upami anjeun hoyong anu langkung rélevan sareng dunya Muslim kontémporér, maka aya buku-buku sapertos ieu.

Nanging anjeun ogé tiasa mendakan yén pilihan pangsaéna nyaéta ninggal naon anu aya di Masjid lokal anjeun sarta milih naon anu matak narik minat anjeun.

5) Saleresna, tindakan mukakeun diri (coming out) biasana bakal nimbulkeun karubutan anu kalintang ageungna.

Siapkeun diri anjeun kanggo nyanghareupan kalintang seueur ceurik, tekanan émosional (guilt tripping), sarta kateusanggupan maranéhna kanggo ngahormatan kapercayaan sarta watesan diri anjeun. Diajar téknik-téknik sapertos Broken Record Technique kanggo netepkeun watesan diri. Pahamkeun naon anu kedah diomongkeun nalika maranéhna maksa anjeun kanggo nyarios sareng ulama atanapi cendekiawan—anjeun henteu kedah ngahuapkeun saulas apel sadayana kanggo terang yén apel éta parantos buruk. Anjeun parantos terang sadaya hal anu kedah dipikanyaho ngeunaan Islam sarta anjeun terang langkung seueur ngeunaan dunya di luar Islam kanggo tiasa mapendak kontéksna.

Kuatkeun manah anjeun dina mayunkeun mangbulan-bulan kulawarga anjeun ngintunkeun rupa-rupa vidéo propaganda dakwah anu kirang saé ngalangkungan WhatsApp kanggo nyobian ngajak anjeun uih deui. Anjeun panginten kedah nyéépkeun mangbulan-bulan kanggo nolak usaha-usaha maranéhna sarta nyanghareupan maranéhna sacara langsung tanpa tawar-menawar dugi ka maranéhna leres-leres daék ngéléhan sarta henteu ngaganggu anjeun deui. Sanaos kitu, ulah diarepkeun maranéhna bakal leres-leres lirén sagemblengna. Salawasna bakal aya tindakan mikro-agrési anu dilakukeun ku maranéhna, sapertos nyetél vidéo kaagamaan kalayan sora anu tarik di caket anjeun. Hal pang ageungna anu tiasa dilakukeun ku anjeun dina kaayaan éta nyaéta ngirangan komunikasi sarta hubungan sareng maranéhna sakumaha seueur anu tiasa dilakukeun. Dina titik ieu, dipiharep anjeun parantos leres-leres mandiri ti maranéhna.

6) Ulah ngaraos lepat atanapi hanjakal.

Salaku saurang exmuslim, anjeun bakal ngalaman kalintang seueur rasa salah (guilt). Sanaos hal ieu nembongkeun yén anjeun saurang manusa biasa, anjeun kedah mopohokeun rasa salah éta: anjeun sanés tanggung jawab kana kagagalan sepuh anjeun kanggo gaduh pamikiran anu logis sarta bijaksana, kalebet ibu anjeun nyalira. Maranéhna kedah tanggung jawab kana stigma sosial sarta kahirupan anu nindas anu parantos dipilih sarta dijalankeun ku maranéhna nyalira. Anjeun henteu kénging naon-naon tina rasa salah éta. Hal éta leres-leres teu aya gunana sareng malah ngahambat kamajuan anjeun. Anjeun teu tiasa ngaduruk diri nyalira ukur kanggo haneutkeun jalmi sanés, sarta anjeun ogé moal kénging pangakuan naon-naon ku cara ngorbankeun diri anjeun sacara sia-sia. Ulah ngaraos lepat kana naon anu kedah dilakukeun ku anjeun kanggo gaduh kahirupan anu leres-leres layak sarta tengtrem. Jalmi-jalmi anu kedah disalahkeun nyaéta maranéhna anu parantos maksa anjeun kana kaayaan ieu.

Ulah ngarémehkeun sepuh ogé. Maranéhna bakal ngagunakeun rasa salah salaku pakarang pikeun nyanghareupan anjeun. Pasihan maranéhna kasempetan sakedik, maka maranéhna bakal nyandak sagalana ti anjeun. Maranéhna remen pisan nyebatkeun masalah kaséhatan salaku pakarang pikeun neken anjeun. Ulah kapincut ku hal éta. Hal éta ukur mangaruhan maranéhna jalaran maranéhna milih pikeun ngantepkeun hal éta mangaruhan dirina. Maranéhna sabenerna tiasa milih pikeun boga pamikiran anu wijaksana sarta logis. Anjeun kedah ngahormatan otonomi maranéhna sarta ngantepkeun maranéhna nyanghareupan konsékuansi tina jalanna nyalira.

7) Ulah rusuh teuing mukakeun diri bari mikir yén éta mangrupikeun jalan kaluar anu ngalégakeun.

Sim kuring mendakan kalintang seueur rumaja exmuslim anu mikir yén mukakeun diri bakal ngabantosan ngajelaskeun ka sepuhna anu religius ngeunaan naha maranéhna henteu hoyong ngagem hijab atanapi ngalakukeun hal-hal ageman sanésna. Nanging kanyataanana, kamungkinan ageung sepuh kasebat bakal masihan réaksi anu kalintang goréngna sarta bakal langkung ngawatesan kabébasan anjeun, anu ngajantenkeun jalan nuju kamandirian jangka panjang janten langkung sesah.

Aya ogé kasalahan dina anggapan yén ku cara mukakeun diri, anjeun bakal teu diaku salaku anak ku harepan yén anjeun tiasa langsung leupas sacara gampang sarta bébas tina sagala tanggung jawab. Kanggo sawaréh exmuslim, hal ieu panginten leres-leres lumangsung, nanging kanggo seueur jalmi sanésna, ieu mangrupikeun salahitungan. Kulawarga sim kuring henteu nolak atanapi miceun sim kuring ti kulawarga, sim kuring tetep kedah nyanghareupan mangbulan-bulan manipulasi émosional anu kalintang mapendak kasusah ti kulawarga sarta tanggung jawab tetep aya dina diri sim kuring kanggo misahkeun diri ti maranéhna. Sareng kanggo barudak istri, kaayaanana tiasa langkung goréng deui.

Tungtungna, upami anjeun sacara finansial masih gumantung ka kulawarga, maka mukakeun diri langkung awal biasasi bakal ngabalukarkeun kulawarga anjeun ngagunakeun kaayaan éta salaku pakarang kanggo neken anjeun sarta ngajantenkeun kahirupan anjeun langkung sesah. Sim kuring parantos ninggal seueur carita exmuslim anu mikir yén kulawargana langkung saé nanging tétéla salahitungan—mangga sing ati-ati kana hal éta.

8) Ulah kaleuleuwihi panik upami maranéhna mendakan idéntitas anjeun.

Sababaraha exmuslim aya anu katohyan idéntitasna, sakapeung jalaran aya anu ngadukeun di jero kulawarga atanapi sakapeung jalaran maranéhna kirang ngayakinkeun dina nyumputkeunana. Ulah panik—umat Muslim sakapeung tiasa gaduh kayakinan anu kalintang kuatna ngeunaan agemanana sarta kulawarga anjeun tangtos hoyong percanten yén anjeun tiasa uih deui kalayan kalintang gampilna kusabab dumasar sawangan maranéhna, Islam téh saluyu sareng akal séhat sarta sabagéan ageung jalmi anu teu percanten ukur jalmi anu bodo sareng kurang pangaweruh. Cobi satekah polah kanggo ngayakinkeun maranéhna saluyu sareng Poin 4. Upami hal éta kajantenan jalaran anjeun ngalakukeun hal anu haram, panyawad (blasphemous) atanapi tindakan sanésna anu tiasa ngajantenkeun anjeun dianggap kafir (takfir), cobian akting sapertos anjeun saurang Qurani (Quranist) anu lepat pamahaman atanapi saurang Muslim progresif. Maranéhna tangtos bakal tetep curiga, nanging hal éta masih langkung saé tibatan pilihan sanésna.

Nanging, upami anjeun parantos aya dina kaayaan anu teu tiasa dioméan deui sarta anjeun terang yén anjeun moal tiasa ngayakinkeun maranéhna, maka ayeuna mangrupikeun waktosna kanggo ngahubungi réncang-réncang sekulér anu dipiboga ku anjeun, nyuhunkeun pitulung sarta panginten tempat panyalindungan.

Kitu ogé kanggo para exmuslim di Kulon (Western), pastikeun kanggo ngalakukeun tindakan kalayan énggal upami anjeun gaduh kacurigaan yén sepuh anjeun hoyong ngirimkeun anjeun ka luar nagara sarta ngajebak anjeun di nagara asal étnis kulawarga anjeun. Hanjakalna, sababaraha sepuh aya anu leres-leres tega ngalakukeun tindakan kasebat. Ulah indit, naon waé résikona. Milari organisasi anu kersa masihan bongbolongan sarta pitulung, sapertos anu didaptarkeun dina Poin 10. Sumputkeun paspor anjeun saupami diperyogikeun. Catet detil kontak kedutaan ageung nagara anjeun di nagara kasebat kanggo jaga-jaga.

9) Pegatkeun hubungan sagemblengna upami anjeun ajrih ku tindak kekerasan atanapi panyiksa.

Mangga pikirkeun deui kalayan leres naha tindakan mukakeun diri téh mangrupikeun hal anu bijaksana kanggo dilakukeun dina kaayaan naon waé. Naha anjeun ngaraos yén bakal aya tindak kekerasan atanapi panyiksa (abuse)? Upami leres kitu, maka anjeun leres-leres teu kedah ngaliwatan karubutan anu teu aya gunana ieu. Angkat sarta ulah ninggal ka tukang deui. Upami sepuh anjeun henteu tiasa nyayogikeun lingkungan anu aman sanajan ngan ukur kanggo nyarioskeun ngeunaan béntenna kapercayaan, maka maranéhna leres-leres henteu pantes nampi waktos anjeun. Saluyu sareng Poin 6 - Anjeun kedah ngahormatan otonomi maranéhna sarta ngantepkeun maranéhna nyanghareupan konsékuansi tina jalanna nyalira. Hal ieu kalintang pentingna kanggo maranéhna anu hirup di nagara-nagara anu sabagéan ageung pangeusina umat Muslim. Maranéhna ngagaduhan alesan anu leres-leres nyata pikeun sieun ku panganiayaan (persecution) sareng leres-leres henteu kedah nanggung résiko kana kahirupanana nyalira demi sepuhna.

10) Mangpaatkeun rupa-rupa organisasi sareng sumber daya anu aya.

Pariksa rupa-rupa organisasi sekulér sapertos recoveringfromreligion.org, faithlesshijabi.org sareng faithtofaithless.com. Milari inpormasi ngeunaan lembaga amal panyalindungan wanita di wilayah anjeun sapertos womensaid.org.uk atanapi karmanirvana.org.uk (contona di Inggris). Pariksa ogé lembaga amal LGBT sapertos rainbowrailroad.org. Upami anjeun gaduh konselor sakola sareng réncang-réncang sekulér, mangga nyarios sareng maranéhna. Kéngingkeun bongbolongan ti jalmi déwasa anu leres-leres tiasa dipercanten ku anjeun.

Catetan: Di sisi sanésna, ulah nyandak résiko sareng jalmi-jalmi anu anjeun henteu yakin sagemblengna. Anjeun panginten ngaraos kajurung kanggo mukakeun diri ka réncang Muslim anjeun, nanging sim kuring parantos ninggal seueur pisan carita exmuslim anu leres-leres hanjakal ku tindakan kasebat.

Aya ogé kelompok-kelompok exmuslim informal dina platform média sosial sanésna sapertos Facebook atanapi Discord, nanging mangga sing ati-ati ngeunaan sakumaha seueur inpormasi anu dibagikeun ku anjeun, sarta hususna kedah waspada tina pesen pribadi (private messaging).

11) Anjeun panginten kedah ninggalkeun nagara.

Hal ieu hususna lumangsung pikeun para exmuslim anu hirup di nagara-nagara anu sabagéan ageung pangeusina umat Muslim. Hanjakalna, sim kuring henteu ngagaduhan pangalaman langsung di dunya nyata ngeunaan perkara ieu, nanging anjeun panginten tiasa mendakan bongbolongan dumasar wilayah ku cara milari inpormasi langkung jero. Contona, situs-situs sapertos wearesaudis.net panginten gaduh sababaraha inpormasi (nanging anjeun kedah nganggo VPN kanggo ngaksésna. Upami anjeun henteu terang naon éta VPN, ieu mangrupikeun kateranganana).”

Naha anjeun tiasa sababaraha basa (multilingual)? Upami anjeun meryogikeun artos nanging kasempetan padamelan diwatesan pikeun anjeun, maka anjeun tiasa nyobian janten guru basa online dina situs-situs sapertos italki.com (gulung ka bagian handap). Tulisan ieu sareng subreddit anu rélevan sapertos r/WorkOnline panginten tiasa ngabantosan.

Catetan: sababaraha exmuslim di nagara-nagara Muslim aya anu kabeungkeut ku kakhawatiran tina carita kaleuleuwihi (doomscrolling) sarta mikir yén Eropa parantos "hancur" ku sabab seueur teuing umat Muslim di dinya. Maranéhna gaduh kacenderungan naroskeun nagara mana anu pangsaéna pikeun migrasi salaku saurang exmuslim pikeun ngahindaran Islam. Mangga singkahkeun kakhawatiran ti jalmi-jalmi kasebat, sarta prioritaskeun nagara anu dipilih ku anjeun dumasar kana gampilna aksés sareng kasempetan karir. Salami éta mangrupikeun nagara sekulér, anjeun tiasa mikiran perkara ngahindaran Islam dina waktos salajengna.

Hal-hal panungtung

Hatur nuhun kalintang ageungna ka Imtiaz Shams anu parantos masihan inspirasi ka sim kuring kanggo ngadamel daptar bongbolongan ieu. Anjeunna gaduh Saluran YouTube nyalira di dieu sareng ngagaduhan rarancang kanggo ngadamel vidéo nyalira ngeunaan perkara ieu, janten mangga diantos. Salaku catetan tambihan, sim kuring ogé nyarankeun Saluran YouTube TheraminTrees anu seueur ngabahas ngeunaan kulawarga toksik sareng disfungsional tina sudut pandang saurang terapis sareng urut penganut Saksi Yehuwa. Seueur konténna anu tiasa ngabantosan dina mayunkeun dampak émosional tina ninggalkeun ageman sarta mayunkeun kulawarga anu religius. Sareng tungtungna, hatur nuhun ka para modérator r/exmuslim anu parantos nyarankeun sim kuring pikeun ngadamel ieu janten hiji tulisan. Tétéla sim kuring tungtungna nambihan kalintang seueur kontén tambahan, héhé.

Sim kuring bakal mungkas tulisan ieu ku daptar subreddit anu tiasa ngabantosan anjeun dina perjalanan ninggalkeun Islam:

Subreddit anu patali sareng ex-Muslim

• r/exhijabis

• r/ExEgypt

• r/ExSaudi

• r/AteistTurk

• r/PakiExMuslims

• r/ExAlgeria

• r/ExJordan

• r/MalaysianExMuslim

• r/XSomalian

• r/Atheism_Bangladesh

• r/ExSudan

• r/Xiraqis

• r/ExBahrain

• r/ExLibya

• r/IranianExMuslims

• r/chechenatheists

• r/IndonesianExMuslim

• r/ExMuslimsKuwait

• r/exPalestine

• r/ExSyria

• r/exmusulmanfrance

Subreddit mangpaat sanésna

• r/WorkOnline

• r/Iwantout

• r/studyabroad

• r/visas

• r/UKvisas

• r/medicalschool

• r/medicalschoolEU

• r/medicalschoolUK

• r/cscareerquestions

• r/cscareerquestionsEU

• r/cscareerquestionsUK

• r/Ukpersonalfinance

• r/eupersonalfinance

• r/personalfinance

• r/Ausfinance

• r/PersonalFinanceCanada

• r/Legaladvice

• r/LegalAdviceUK

• r/LegalAdviceEurope

• r/AusLegal

Details

Panungtung Diropéa: 15 Juli 2024

Tulisan sateuacanna: Naha jalmi henteu ngagaduhan hak pikeun nyawad Islam tanpa gelar PhD? Sateuacanna Tulisan salajengna: Produsén Kontén Youtube Ex-Muslim Salajengna